“Yem bitkilerinin kraliçesi” olarak bilinen yonca (Medicago sativa), yetiştirilen yem bitkileri içinde en yüksek besin değerine sahip türdür. Klasik olarak kuru ot şeklinde değerlendirilen yonca, son yıllarda kaliteli yonca silajı üretimiyle de öne çıkmış; rasyonlarda protein ve enerji kaynağı olarak geniş yer bulmuştur.

  Geniş adaptasyon kabiliyeti sayesinde yonca; kuraklık ve soğuğa dayanıklıdır, asidik topraklar dışında pek çok toprak tipinde gelişir. Çok yıllık yapısı, yüksek ot verimi ve yaklaşık 10 farklı vitaminla zengin mineral içeriği onu hayvancılıkta vazgeçilmez bir yem kaynağı yapar.

  Yonca yalnızca yem amacıyla değil, aynı zamanda yeşil gübreleme ve toprak ıslahı için de stratejiktir. 2–3 m’ye inebilen derin kök sistemi, alt katmanlardaki su ve besinleri yukarı taşıyarak kendisinden sonra ekilecek ürünlere organik madde ve azotça zengin bir toprak bırakır; bu da münavebe verimliliğini artırır.

TOPRAK HAZIRLIĞI

  Yonca ekilecek arazinin iyi drene edilmiş, düzgün tesviyeli olması şarttır. Aksi halde yüksek taban suyu veya yüzeysel su birikimi, kök çürüklüğü, verim kaybı ve zamanla seyreklik oluşturur. Eğimli tarlalarda yonca yetiştirilecekse önce teraslama, ardından doğru tesviye uygulanmalıdır.

  Yonca fideleri başlangıçta yavaş büyüdüğü için, ekim öncesi tarlanın yabancı otlardan arındırılması kritik önemdedir. Hızlı gelişen yabancı otlar genç fideleri baskılar. Alt toprakta sıkışma varsa “dipkazan” ile pulluk tabanı kırılmalı; böylece köklerin derine inmesi ve kuraklığa dayanım artmalıdır.

  Pullukla sürüm sonrası toprak diskaro/kazayağı ile iyi ufalanmalı, sonrasında merdane veya sürgü ile yüzey düzeltilerek homojen bir tohum yatağı oluşturulmalıdır. Yonca; tınlı-kumlu/kumlu-tınlı, kireççe zengin, su tutma kapasitesi yüksek topraklarda en iyi sonucu verir. Taban suyu 1,5–2 m’den yüksek olmamalı, su göllenmesi oluşmamalıdır.

  Ağır killi topraklarda yonca planlanıyorsa, ekimden bir yıl önce öncü olarak çapa bitkileri yetiştirilip dekara 3–5 ton ahır gübresi uygulanması önerilir. Bu mümkün değilse, ekim öncesi toprağa 2–3 ton yanmış ahır gübresi verilir. Ayrıca toprağın pH’sı 6,5’in altındaysa uygun miktarda kireç uygulaması yapılmalıdır.

Farklı pH değerlerine göre verilmesi gereken kireç miktarları aşağıdaki tabloda yer alır:

EKİM

  Ekim zamanı belirlenirken toprak sıcaklığı ve nem durumu esas alınmalıdır. Ekimler:

• Sonbaharda, ilk donlardan en az 4 hafta önce (Eylül–Ekim)
• İlkbaharda, son donlardan sonra
• Kurak bölgelerde, son yağmurlardan ~4 hafta önce

tamamlanmalıdır. Doğru zamanda yapılan ekim, sonbaharda kışa; ilkbaharda ise kuraklığa karşı bitki dayanıklılığını artırır ve çıkış birliğini iyileştirir.

  Küçük alanlarda (1–5 dekar) serpme ekim yapılabilir. Ancak 5 dekardan büyük yerlerde en verimli yöntem mibzerle sıraya ekimdir. Bu sayede tohumlar homojen dağılır, çıkış oranı yükselir ve tohum israfı önlenir.

  Sıra arası mesafe genellikle 15–20 cm, ekim derinliği toprağa bağlı olarak 0,5–2 cm olmalıdır. Dekara 2–2,5 kg tohum yeterlidir; serpme ekimde miktar 3–3,5 kg/da’ya çıkarılmalıdır. Ekimden sonra mutlaka merdane çekilerek yatak sıkıştırılmalıdır.

EKİM DÖNEMİ GÜBRELEMESİ

  Ekim dönemindeki taban gübreleme yoncanın ilk yıl gelişimini doğrudan etkiler. En iyi uygulama, ön bitki döneminde (ör. mısır) arazinin ahır gübresi ile zenginleştirilmesidir. Ahır gübresi yoksa, toprak işleme sırasında dekara 28 kg Triple Süper Fosfat, ekimle birlikte dekara 12 kg Amonyum Nitrat (%26 N) uygulanması önerilir.

EKİM SONRASI GÜBRELEME

  İkinci yıldan itibaren, Aralık–Şubat döneminde dekara 15 kg DAP (Diamonyum Fosfat) verilmelidir. Her biçimden sonra dekara 8–10 kg Amonyum Nitrat uygulanıp ardından sulama yapılması; yeniden sürgün ve yapraklanmayı hızlandırarak biçim sayısını ve verimi artırır.

BAKIM VE SULAMA

  Ekim sonrası toprakta oluşan kaymak tabakası mutlaka kırılmalıdır. Özellikle killi topraklarda ve yağış sonrası yüzeyde oluşan sert kabuk, fidelerin çıkışını engeller. Hafif dişli merdane veya kültivatör ile yüzey yumuşatılmalı; ilk yıl düzenli ile kök gelişimi desteklenmelidir.

YABANCI OT KONTROLÜ

  Yonca fideleri erken dönemde zayıf olduğundan, yabancı otlarla rekabet edemez. Küçük parsellerde çapalama yapılabilir; geniş alanlarda ise en etkin yöntem erken biçim (temizleme biçimi)dir. Böylece hem ot baskısı kırılır hem de tarlada hava sirkülasyonu artar, hastalık riski azalır.

HASAT ZAMANI

  En uygun biçim zamanı, bitkilerin yaklaşık %10’unun çiçeklenmeye geçtiği dönemdir. Bu evrede ham protein, kuru madde ve ot verimi tepe noktadadır. Biçim yüksekliği normalde 5–10 cm olmalı; kış öncesi son biçimde ise 15 cm’ye çıkarılarak köklerin rezerv depolaması teşvik edilmelidir.

  Yonca, sabah erken ya da akşam serininde biçilmelidir. Öğlen yapılan biçimler nem kaybını artırır. Nemli havada aşırı traktör geçişinden kaçınılmalı; aksi halde toprak sıkışması yaşanır ve verim düşer.

BİÇİM YÜKSEKLİĞİ VE SAYISI

  Bölge ve iklime bağlı olarak yılda 4–6 biçim alınabilir. İlkbahar ekimlerinde düzenli biçim genellikle ikinci yıldan itibaren başlar. Her biçimde kök zararı olmaması için bıçak yüksekliği doğru ayarlanmalı, biçim sonrası yüzey sulaması ile hızlı tazelenme sağlanmalıdır.

VERİM

  İlkbaharda ekilen yoncalıklar ilk yıl sınırlı ürün verir; en yüksek verim genellikle 3. yılda görülür. Sonrasında azalma başlar; bu yüzden yonca çoğu işletmede aynı tarlada 3 yıl tutulur ve sonra münavebe yapılır.

  Verim; toprak kalitesi, gübreleme ve sulamaya göre değişir. Her biçimde dekardan ortalama 1 ton yeşil ot (yaklaşık 250 kg kuru ot) alınabilir. Düzenli sulanan alanlarda yıllık kuru ot verimi 1200–1800 kg/da seviyesine ulaşabilir; bu da yonca yetiştiriciliğinde kârlılığı belirgin biçimde artırır.