TOPRAK GEREKSİNİMLERİ

Pamuk bitkisi farklı toprak tiplerinde yetişebilse de, yüksek verim ve kaliteli lif elde etmek için derin profilli alüvyal topraklar tercih edilmelidir. Derin, kumlu-killi bünyeye sahip, su tutma kapasitesi yüksek, geçirgen ve kolay işlenebilen topraklar pamuk üretimi için en ideal ortamı oluşturur.

İKLİM GEREKSİNİMLERİ

Pamuk sıcak iklim bitkisidir ve gelişme döneminin tamamında bol güneş ve ısıya ihtiyaç duyar. Yıllık ortalama sıcaklığın 19°C, yaz aylarında ise 25–30°C civarında olması idealdir. Bitkinin gelişme evrelerine göre sıcaklık gereksinimi değişir: tarak oluşumunda 20°C, çiçeklenmede 25°C, koza gelişiminde ise 30–32°C olmalıdır. Hasat döneminde 15°C’ye kadar düşen sıcaklık, kozaların düzgün açılmasını sağlar. Ayrıca, pamuk tarımında gün uzunluğu ve hava nemi de verimi doğrudan etkileyen faktörlerdir.

TOPRAK HAZIRLIĞI

Pamuk ekiminden önce yapılacak en önemli işlem tarla temizliği ve derin toprak işlemedir. Uzun yıllar pamuk yetiştirilen alanlarda “taban taşı” olarak bilinen sert tabaka oluşur. Bu tabaka kök gelişimini sınırlandırdığı için subsoiler ekipmanıyla yaklaşık 90 cm derinliğe kadar kırılmalıdır. Sonbahar ve kış döneminde yapılan sürüm işlemleri, ilkbaharda tohum yatağının hazırlanmasıyla tamamlanır. Eğer pamuk yeniden pamuk sonrası ekilecekse, sonbaharda sap artıkları parçalanmalı ve 20–25 cm derinlikte sürüm yapılmalıdır. Tahıl sonrası pamuk ekilecekse, hasat sonrası toprak tavlıyken sürülmesi önerilir. İlkbaharda yapılacak son sürüm 15 cm derinlikte olmalı ve düzgün bir tohum yatağı oluşturulmalıdır.

EKİM

Yüksek lif kalitesi ve verim elde etmenin temel koşulu, genetik saflığı korunmuş sertifikalı pamuk tohumu kullanmaktır. İyi bir tohumluk iri, dolgun, homojen renk ve şekle sahip olmalı; içinde yabancı madde, kırık çekirdek veya çırçır artığı bulunmamalıdır. Tohumlar kuru, sert ve en az %80 çimlenme gücüne sahip olmalıdır. Sawgin sistemi ile işlenmiş, havı alınmış (delinte edilmiş) tohumlar tercih edilmelidir.

Ekim zamanı bölgesel iklim koşullarına göre değişmekle birlikte, toprak sıcaklığı 15°C’nin üzerine çıktığında başlanmalıdır. Genellikle 25 Mart–30 Nisan arası en uygun dönemdir. Ekim, mibzerle sıraya yapılmalı; sıra arası 70 cm, sıra üzeri 35–40 cm olmalıdır. Ekim derinliği 3–4 cm arasında tutulmalı, normal koşullarda çıkış 5–10 gün içinde gerçekleşir.

SULAMA

Pamuk bitkisi, gelişme süresince 400–600 mm suya ihtiyaç duyar. Yağışın yetersiz olduğu bölgelerde düzenli sulama zorunludur. Sulama zamanı belirlenirken bitkideki su açlığı belirtileri ve toprak nemi göz önünde bulundurulmalıdır. Orta bünyeli topraklarda, normal iklim koşullarında 15–20 gün aralıklarla 4–5 sulama yeterlidir. Pamuk üretiminde en uygun yöntem yağmurlama (yüzey sulama) sistemidir; bu yöntem hem suyu verimli kullanır hem de bitkinin eşit gelişimini destekler.

GÜBRELEME

Pamukta uygulanacak gübre miktarı; toprak tipi, iklim koşulları, sulama seviyesi ve çeşit özelliklerine göre değişir. En doğru gübreleme miktarları toprak analizleri sonucunda belirlenmelidir. Genel olarak önerilen değerler şu şekildedir:

• Azotlu gübre: Dekara 14–16 kg saf azot
• Fosforlu gübre: Dekara 4–6 kg saf fosfor
• Potaslı gübre: Genellikle gerek duyulmaz, ancak toprak analiziyle kontrol edilmelidir.
• Mikro elementler: Toprak ve bitki analizine göre uygulanmalıdır.

HASTALIKLAR VE ZARARLILAR

Pamuk tarımında sık görülen hastalıklar arasında solgunluk, fide kök çürüklüğü, köşeli yaprak lekesi ve antraknoz bulunur. Zararlılar arasında ise pamuk yaprak biti, beyaz sinek, kırmızı örümcek, pembe kurt, yeşil kurt ve yaprak pireleri öne çıkar.

Yüksek sıcaklık ve nem, bu zararlıları hızla artırır. Özellikle Çukurova gibi bölgelerde sezon boyunca 4–5 kez düzenli ilaçlama yapılmalıdır. Zamanında, dengeli ve doğru ilaçlama; lif kalitesi, verim ve bitki sağlığı açısından büyük önem taşır.

HASAT VE HARMAN

Pamukta hasat, kozaların olgunlaşıp açılmasıyla başlar. Hasat zamanı; ekim tarihi, iklim koşulları ve sulama sıklığına bağlı olarak değişmekle birlikte, genellikle Ağustos sonu–Kasım başı arasında yapılır. Geleneksel olarak elle yapılan 2–3 hasat, günümüzde iş gücü maliyetleri nedeniyle yerini mekanik hasada bırakmıştır. Modern hasat makineleri, hem iş verimliliğini artırır hem de lif kirliliğini azaltır.

KAYNAKÇA
Prof. Dr. Oktay GENCER